EASIT ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΚΟΛΗ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ
Ενότητα 1. Προσβασιμότητα στα μέσα ενημέρωσης
Μέρος 5. Υπηρεσίες προσβασιμότητας.
Διάλεξη "Υποτιτλισμός".
Είμαι η Άννα Ματαμάλα από το Universitat Autònoma de Barcelona.
Σε αυτή τη διάλεξη θα μιλήσω για τα διαφορετικά είδη υποτιτλισμού.
Οι υπότιτλοι μεταφέρουν προφορικά στοιχεία ενός οπτικοακουστικού περιεχομένου
σε γραπτό κείμενο, συνήθως στο κάτω μέρος της οθόνης.
Εμφανίζονται συγχρονισμένοι με την εικόνα.
Αυτός ο ορισμός διευκρινίζεται περαιτέρω ανάλογα με τον τύπο των υπότιτλων.
Γλωσσολογικά, οι υπότιτλοι μπορεί να είναι ενδογλωσσικοί ή διαγλωσσικοί.
Φανταστείτε μία σουηδική ταινία υποτιτλισμένη στα κινέζικα,
αυτοί οι υπότιτλοι θα είναι διαγλωσσικοί.
Τώρα φανταστείτε την ίδια σουηδική ταινία υποτιτλισμένη στα σουηδικά.
Αυτοί οι υπότιτλοι θα είναι ενδογλωσσικοί, στην ίδια γλώσσα.
Ανάλογα με το πόσες γλώσσες υπάρχουν στους υπότιτλους,
τους διαχωρίζουμε σε μονόγλωσσους, δίγλωσσους και πολύγλωσσους υπότιτλους.
Οι μονόγλωσσοι υπότιτλοι αφορούν μόνο μία γλώσσα,
μία ταινία υποτιτλισμένη στα ισπανικά.
Οι δίγλωσσοι υπότιτλοι αφορούν δύο γλώσσες,
με μία γραμμή ανά γλώσσα ή ενίοτε και δύο γραμμές ανά γλώσσα.
Στο Βέλγιο, οι υπότιτλοι είναι ταυτοχρόνως στα γαλλικά και στα φλαμανδικά.
Σε εξαιρετικές περιπτώσεις βρίσκουμε υπότιτλους ακόμη και σε τρεις γλώσσες.
Αυτό παρατηρήθηκε σε κάποιες ταινίες στο φεστιβάλ ταινιών της Βαρκελώνης,
με ενσωματωμένους αγγλικούς υπότιτλους,
και ηλεκτρονικούς υπότιτλους σε καταλανικά και ισπανικά.
Ανάλογα με το βασικό κοινό μας, οι υπότιτλοι χωρίζονται
σε υπότιτλους για κοινό που ακούει, και για κοινό που δεν ακούει.
Αν και ο όρος "υποτιτλισμός για άτομα με προβλήματα ακοής"
χρησιμοποιείται για τη δεύτερη περίπτωση υπότιτλων,
αυτοί οι υπότιτλοι είναι χρήσιμοι και πέρα από αυτή την ομάδα χρηστών.
Ανάλογα με το κοινό, διαχωρίζουμε επίσης μεταξύ υπότιτλων για παιδιά,
που έχουν πιο αργή ταχύτητα ανάγνωσης, και υπότιτλους για ενήλικες.
Ανάλογα με τον όγκο πληροφοριών που μεταφέρουν, και πως τον μεταφέρουν,
μπορεί κανείς να μιλήσει για κατά λέξη,
συμπυκνωμένους, ή ακόμη και απλοποιημένους, εύκολους υπότιτλους.
Οι κατά λέξη υπότιτλοι αναπαράγουν το περιεχόμενο στην κυριολεξία.
Αν και σε ορισμένες περιπτώσεις,
όπως στην εκμάθηση γλώσσας, οι κατά λέξη υπότιτλοι μπορεί να βοηθήσουν,
σε άλλες περιπτώσεις, αυτή η κυριολεκτική απόδοση
κάνει την ανάγνωση και την κατανόηση δύσκολη.
Έτσι, οι υπότιτλοι πρέπει να συμπτυχθούν, παραλείποντας στοιχεία.
Αυτή η στρατηγική μπορεί να χρησιμοποιηθεί και στους απλούς υπότιτλους,
όπου μπορεί να χρησιμοποιηθούν επιπλέον τεχνικές απλοποίησης.
Αλλά αυτό θα είναι το θέμα μιας άλλης ενότητας.
Αν περάσουμε στον σκοπό των υπότιτλων, αυτός μπορεί να είναι μεταφραστικός.
Αν δεν καταλαβαίνεις την γλώσσα, χρειάζεσαι υπότιτλους.
Άλλοι παρέχουν πρόσβαση σε ένα ακουστικό περιεχόμενο που δεν μπορεί να ακουστεί.
Αν δεν ακούς τον ήχο, χρειάζεσαι υπότιτλους.
Οι υπότιτλοι όμως, είναι χρήσιμοι και για άλλους σκοπούς,
σαν διδακτικό εργαλείο για εκμάθηση γλωσσών, θεραπευτικό για λογοθεραπεία,
ακόμη και για διασκέδαση.
Έχετε τραγουδήσει ποτέ καραόκε;
Αν ναι, διαβάσατε έναν υπότιτλο ειδικού τύπου.
Υπάρχουν κι άλλα στοιχεία που μας βοηθάνε να κατατάξουμε υπότιτλους.
Ανάλογα με τη στιγμή που δημιουργούνται και εμφανίζονται οι υπότιτλοι,
έχουμε υπότιτλους που παράγονται ζωντανά χωρίς προγενέστερο σχεδιασμό,
υπότιτλους που παρουσιάζονται ζωντανά, αλλά έχουν προετοιμαστεί προγενέστερα,
και υπότιτλους που έχουν καταγραφεί μετά από μια διαδικασία προετοιμασίας.
Υπάρχει άλλη διάλεξη EASIT,
στην οποία θα ασχοληθούμε ειδικά με τον ζωντανό υποτιτλισμό.
Ανάλογα με τον συντάκτη των υπότιτλων,
μπορούμε να μιλήσουμε για επαγγελματικούς και ερασιτεχνικούς υπότιτλους
Είναι επίσης δυνατό να παράγουμε υπότιτλους αυτόματα
μέσω φωνητικής τεχνολογίας,
ενίοτε με την βοήθεια μηχανικής μετάφρασης.
Η θέση των υπότιτλων μας επιτρέπει να μιλάμε για υπότιτλους
που βρίσκονται στο κάτω μέρος της οθόνης,
ή υπέρτιτλους που γενικά βρίσκονται στα θέατρα, στο πάνω μέρος.
Υπάρχουν και οι πλάγιοι υπότιτλοι που βρίσκονται στο πλάι της οθόνης.
Ο τρόπος που εμφανίζονται οι υπότιτλοι στην οθόνη, μας επιτρέπει
να τους διαχωρίζουμε σε υπότιτλους σε κομμάτια και δυναμικούς υπότιτλους,
που εμφανίζονται λέξη προς λέξη ή γραμμή προς γραμμή.
Το πρώτο είδος είναι συνήθως για καταγεγραμμένους υπότιτλους,
και το δεύτερο είδος, συνήθως για ζωντανούς υπότιτλους.
Ακόμη μία κατηγοριοποίηση ξεχωρίζει τους ανοιχτούς από τους κλειστούς υπότιτλους.
Στο σινεμά, όταν βλέπετε τους υπότιτλους παρόντες για όλο το κοινό,
παρακολουθείτε μια ταινία με ανοιχτούς υπότιτλους.
Στο σπίτι, όταν ενεργοποιείτε και απενεργοποιείτε τους υπότιτλους,
παρακολουθείτε μία ταινία με κλειστούς υπότιτλους.
Το ευρύ φάσμα κατηγοριών καθιστά σαφές ότι υπάρχουν πολλά είδη υπότιτλων,
και κάθε είδος μπορεί να έχει τις δικές του ιδιαιτερότητες.
Την άλλη φορά που θα δείτε κάτι υποτιτλισμένο,
δώστε ιδιαίτερη προσοχή στο είδος του υπότιτλου που διαβάζετε.
Αυτή η διάλεξη έχει προετοιμαστεί από την Άννα Ματαμάλα
από το Universitat Autonoma de Barcelona.
Μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μου στο Anna.matamala@uab.cat.
Το πρόγραμμα της EASIT έχει χρηματοδοτηθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή
υπό την στρατηγική συνεργασία ERASMUS+ για το πρόγραμμα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης,
με τη συμφωνία επιχορήγησης
του 2018-1-ES01-KA203-05275.
Η υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την παραγωγή αυτού του έργου
δεν αποτελεί έγκριση των περιεχομένων της,
τα οποία αντικατοπτρίζουν μόνο τις απόψεις των συντακτών,
και η Επιτροπή δεν μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνη για οποιαδήποτε χρήση
η οποία μπορεί να προκύψει από τις πληροφορίες που περιέχει.
Αυτό το έργο διανέμεται με την άδεια Creative Commons Attribution
Διεθνές Δίπλωμα ShareAlike 4.0.
Εταίροι του προγράμματος EASIT:
Universitat Autonoma de Barcelona
Universita Degli Studi di Trieste
Universidade de Vigo
Stiftung Universitat Hildesheim
SDI Munchen
Dyslexiforbundet
RadioTeleVizija Slovenija
Zavod Risa
Υποτιτλισμός: Εύα Χρυσάνθου