EASIT: Κατάρτιση στην Εύκολη Πρόσβαση για Κοινωνική Ένταξη.
1ο κεφάλαιο: Πρόσβαση στα μέσα. 4η ενότητα: Τι σημαίνει πρόσβαση στα μέσα.
Διάλεξη: Κατανοώντας το οπτικοακουστικό κείμενο.
Είμαι η Άννα Ματαμάλα απ' το Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης
και θα εξηγήσω τις έννοιες του οπτικοακουστικού κειμένου
και της πολυτροπικότητας.
Μιλώντας για κείμενο, σκεφτόμαστε κυρίως το γραπτό κείμενο, π.χ.: άρθρο, έκθεση.
Όμως ένα κείμενο δεν είναι μόνο γραπτό.
Υπάρχει επίσης το ακουστικό, οπτικοακουστικό και πολυτροπικό κείμενο.
Ας εστιάσουμε στο οπτικοακουστικό κείμενο,
που είναι κομμάτι μελέτης οπτικοακουστικής μετάφρασης.
Το οπτικοακουστικό κείμενο αποτελείται από ηχητικά και οπτικά στοιχεία.
Αυτά τα στοιχεία είτε περιέχουν γλωσσικά στοιχεία είτε όχι.
Τα μη γλωσσικά στοιχεία ήχου είναι: η μουσική, τα ηχητικά εφέ, τα ειδικά εφέ
και οι παραγλωσσικοί ήχοι, όπως: το φτέρνισμα, το κλάμα, ο βήχας κλπ.
Αλλά ακόμα και η σιωπή μπορεί να δώσει νόημα.
Οι ήχοι είτε αποτελούν μέρος της πλοκής και λέγονται διηγηματικοί ήχοι
είτε προστίθενται μετέπειτα, κατά τη διαδικασία της επεξεργασίας.
Αυτοί είναι οι μη-διηγηματικοί ήχοι.
Έστω ότι κάποιος παίζει πιάνο σε μια ταινία.
Η μουσική είναι μέρος της πλοκής και οι πρωταγωνιστές την ακούνε.
Αυτός ο ήχος είναι διηγηματικός.
Τώρα σκεφτείτε μια σκηνή όπου η μουσική του πιάνου είναι εμβόλιμη.
Οι πρωταγωνιστές δεν την ακούνε, καθώς προστέθηκε κατά την επεξεργασία.
Αυτός ο ήχος είναι μη-διηγηματικός.
Στον τομέα των στοιχείων ήχου γλωσσικής φύσεως, έχουμε: μονολόγους,
αφηγήσεις, διαλόγους και στίχους.
Αυτά τα γλωσσικά στοιχεία μπορούν να είναι στην κύρια γλώσσα
ή σε διαφορετική απ' αυτήν του οπτικοακουστικού κειμένου.
Μεταξύ των οπτικών και μη γλωσσικών στοιχείων,
έχουμε εικόνες όλων των μορφών, όπως: φωτογραφία, φως, κοστούμια κλπ.
και οπτικά στοιχεία που σχετίζονται με κείμενο στην οθόνη.
Παραδείγματος χάριν: το χρώμα, το φόντο και το μέγεθος του υπότιτλου.
Τέλος, τα οπτικά στοιχεία γλωσσικής φύσεως
περιλαμβάνουν διάφορα είδη κειμένου, όπως: λογότυπα, τίτλους τέλους, λεζάντες,
γραφήματα, χάρτες, υπότιτλους κλπ.
Όπως επίσης και γραπτές πληροφορίες που είναι μέρος της πλοκής:
μια πινακίδα στην είσοδο μιας πόλης και ένα μέιλ σε οθόνη υπολογιστή.
Φυσικά, αυτά τα οπτικά στοιχεία μπορούν να είναι διηγηματικά ή μη-διηγηματικά.
Δηλαδή μπορούν να είναι μέρος της ιστορίας ή να προστεθούν σε μετέπειτα φάση.
Η κατανομή των ηχητικών, οπτικών, γλωσσικών και μη γλωσσικών στοιχείων
έχει υποστεί αλλαγές ανά τα χρόνια.
Γνήσια παραδείγματα, όπως οι μοντέρνες ταινίες του Hollywood,
περιλαμβάνουν στοιχεία από όλα τα είδη.
Ενώ τα μη γνήσια παραδείγματα ίσως παραλείπουν κάποια στοιχεία.
Για παράδειγμα, μια βωβή ταινία με μεσότιτλους.
Τα ηχητικά και οπτικά στοιχεία μπορούν να σχετίζονται διαφορετικά.
Μια ηχητική πληροφορία μπορεί να συμφωνεί με την οπτική
ή αντιθέτως να αντικρούεται.
Αν σας ενδιαφέρει αυτό το θέμα, δείτε τα άρθρα του Πάτρικ Ζαμπαλμπεασκόα.
Αν είστε επαγγελματίες και ασχολείστε με οπτικοακουστικά κείμενα
ή αν είστε ερευνητές και θέλετε να τα αναλύσετε
υπάρχουν κάποια ερωτήματα προς απάντηση.
Ποιος και πότε δημιούργησε το οπτικοακουστικό κείμενο; Γιατί;
Για ποιον δημιουργήθηκε; Ποιο είδος οπτικοακουστικού κειμένου δημιούργησε;
Πού και πώς οι θεατές απολάμβαναν αυτό το κείμενο;
Είναι στο τελικό στάδιο ή έχει περιθώρια εξέλιξης;
Απαντώντας σε αυτά τα ερωτήματα, θα κατανοήσετε καλύτερα την έννοιά του.
Εφόσον θέλετε να το μεταφράσετε ή να γίνει ευνόητο.
Ομοίως, πολλές απαντήσεις απ' τα προηγούμενα ερωτήματα
βοηθούν στη δημιουργία και στην ανάλυσή του.
Έχουμε ήδη εστιάσει πολύ στο οπτικοακουστικό κείμενο.
Όμως υπάρχει και ένα άλλο γνώριμο κείμενο, το πολυτροπικό.
Το πολυτροπικό κείμενο μπορεί να κατανοηθεί
ως ένα κείμενο που συνδυάζει πάνω από έναν τρόπο σε μια συνθήκη.
Ένα οπτικοακουστικό κείμενο θα μπορούσε να θεωρηθεί είδος πολυτροπικού κειμένου.
Αλλά ας δώσουμε κάποιο παράδειγμα.
Ένα γραπτό κείμενο συνδυασμένο με εικόνες θεωρείται πολυτροπικό κείμενο.
Αν τώρα εξετάσουμε περεταίρω το παράδειγμα μας
και σιγουρευτούμε ότι οι εικόνες περιέχουν άλλο γραπτό κείμενο
και εκείνο το γραπτό κείμενο αντιστοιχεί επίσης σε ηχητικό υλικό.
Τότε έχουμε πολυτροπικό κείμενο, καθώς διάφοροι τρόποι αλληλοεπιδρούν.
Τα πολυτροπικά κείμενα είναι πολύ χρήσιμα στη μεταφορά εννοιών με διάφορους τρόπους,
εξασφαλίζοντας πρόσβαση σε μεγαλύτερο εύρος χρήσεων.
Εντούτοις, να θυμάστε ότι ένα κείμενο δεν είναι μόνο ένα εκτυπωμένο έγγραφο
ή ένα ψηφιακό αρχείο γεμάτο λέξεις.
Το κείμενο πια έχει ξεφύγει από τα όρια της έννοιας του γραπτού κειμένου.
Αυτή η διάλεξη παρουσιάστηκε από την Άννα Ματαμάλα
απ' το Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης.
Μπορείτε να επικοινωνήσετε στο μέιλ: anna.matamala@uab.cat.
Εικόνες. Πηγή: pixabay.com, pexels.com.
Άδεια: Pixabay License, Pexels License.
Το έργο EASIT έχει χρηματοδοτηθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή
μέσω προγράμματος Στρατηγικής Σύμπραξης για την Ανώτατη Εκπαίδευση Erasmus+,
με συμφωνία επιχορήγησης: 2018-1-ES01-KA203-05275.
Η υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, γι' αυτή την δημοσίευση,
δεν σημαίνει ότι εγκρίνει το περιεχόμενο.
Αυτό εκφράζει απόψεις των συντελεστών
και η Επιτροπή δεν φέρει ευθύνη για τις πληροφορίες που περιέχει.
Κατέχεται η άδεια: Creative Commons Attribution ShareAlike 4.0 International.
Οι συνεργάτες του EASIT είναι: το Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης,
το Πανεπιστήμιο της Τεργέστης και του Βίγκο,
το Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης και του Μονάχου,
ο Σύνδεσμος Δυσλεξίας Νορβηγίας, η Ραδιοτηλεόραση και το RISA Σλοβενίας.
EASIT: Κατάρτιση στην Εύκολη Πρόσβαση για Κοινωνική Ένταξη.
Υποτιτλισμός: Ιωάννης Στεφανάκης